Veiðigjöld lægri í Namibíu en á Íslandi

Veiðigjöld í Namibíu eru lægra hlutfall af verðmæti afla en veiðigjöld sem Samherji greiðir á Íslandi. Frá 2012 til 2017 hafa veiðigjöldin verið um 1% af aflaverðmæti en árið 2018 var hlutfallið sem fyrr segir fest með lögum í 10%. Þetta kemur fram í skýrslu sem Hagfræðideild Háskóla Íslands, hefur skilað sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra vegna beiðni frá Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur og fleiri alþingismönnum þar sem þess er óskað að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra flytji Alþingi skýrslu um samanburð á greiðslum Samherja fyrir veiðirétt í Namibíu og á Íslandi á grundvelli upplýsinga frá Fiskistofu og í þeim skjölum sem RÚV fjallaði nýlega um í fréttaskýringaþættinum Kveik.

Rétt er að geta þess að veiðigjöld Samherja á Íslandi leggjast á botnfisk eins og þorsk og ýsu og uppsjávarfisk eins og síld og loðnu. Þessar tegundir eru mun verðmætari en hrossamakríll, en á honum byggðust veiðar Samherja við Namibíu. Í skýrslunni er ennfremur meðal annars svo:

„Á Íslandi greiða útgerðir ýmsa skatta og gjöld. Veiðigjöld eru lögð á hvert tonn af afla sem dreginn er úr sjó. Upphæð gjaldanna er mismunandi eftir tegundum og verður nánar fjallað um fyrirkomulag þeirra í næsta kafla. Að auki greiða útgerðir eftirlitsgjöld sem standa undir kostnaði við eftirlit um borð í skipum. Árin 2012 til 2014 var þetta gjald mest 29 þúsund krónur á dag en það hækkaði verulega árin 2015-2017 og er nú 81,6 þúsund krónur á dag. Auk þess greiða útgerðir sömu skatta og gjöld og önnur fyrirtæki, til dæmis 20% tekjuskatt, 11% virðisaukaskatt fyrir sölu innanlands og tryggingagjald (Sigurður G. Gíslason, 2019).

Í Namibíu þarf einnig að greiða veiðigjöld, en þau eru kölluð kvótagjöld þarlendis. Upphæð þeirra er mishá eftir þjóðerni áhafnar, ríkisfangi skips og því hvort fiskurinn er unninn á landi eða sjó. Namibísk skip greiða lægstu veiðigjöldin, erlend skip með bækistöðvar í Namibíu greiða hærri gjöld, en erlend skip með bækistöðvar annars staðar greiða hæstu veiðigjöldin. Erlent skip telst vera með bækistöðvar í Namibíu ef meira en 55% áhafnar skipsins eru namibísk. Ef fiskurinn er unninn um borð í skipinu þarf einnig að greiða hærri veiðigjöld.

Til þess að fá að veiða þarf einnig að greiða leyfisgjald sem er breytilegt eftir þyngd skipa. Hæst verður gjaldið 1.500 namibískir dollarar eða um 12.000 krónur á mánuði. Brottkast er bannað og einn eftirlitsmaður eða tveir eru um borð, en útgerðin greiðir launakostnað þeirra (Marine Resources Act 27/2000). Skattur á hagnað í Namibíu er þó nokkru hærri en á Íslandi. Hann var 34% árið 2012 en hefur síðan lækkað í 32%. Af sölu innanlands greiða fyrirtæki að auki 15% virðisaukaskatt (Trading Economics, 2020). Einnig er munur á fyrirkomulagi aflaheimilda á Íslandi og í Namibíu.

Á Íslandi er réttur handhafa til þess að nýta aflahlutdeildir ótímabundinn. Rétturinn gengur kaupum og sölum á markaði og skip heldur sinni aflahlutdeild þar til hún er færð á annað skip eða seld öðru fyrirtæki (Lög um stjórn fiskveiða nr. 116/2006).

Í Namibíu er aflaheimild ekki eins traust. Þar þurfa fyrirtæki að hafa nýtingarrétt fyrir fisktegundir sem þau vilja veiða. Nýtingarrétti er úthlutað í 7, 10 eða 15 ár í senn. Ef fyrirtæki á nýtingarrétt getur það fengið úthlutað kvóta. Á hverju ári ákveður ráðherra hvert aflamark er fyrir hverja tegund og hann úthlutar kvóta til handhafa nýtingarréttar eftir hentisemi. Ráðherra má einnig halda eftir hluta kvótans og úthluta honum seinna á árinu (Marine Resources Act 27/2000). Þetta gerir ráðherra kleift að nota kvótann sem valdbeitingartæki gegn útgerðunum. Því er ekki hægt að treysta á að hægt sé að starfrækja útgerð til langs tíma án þess að vera í góðu sambandi við ráðherra.“