Minnkandi afli loðnu og þorsks
Í svari atvinnuvegaráðherra við fyrirspurn um aflareglur loðnu og þorsks kemur fram að loðnuafli hafi verið miklu minni síðustu ár en áður fyrr. Það var Sigurjón Þórðarson þingmaður sem lagði fram fyrirspurnina.
Meðalafli loðnu á árabilinu 1985–2015 var um 765 þúsund tonn en árin 2016–2025 aðeins 191 þúsund tonn. Hafrannsóknastofnun telur þó eðlilegra að skoða breytingar sem urðu í stofninum í kringum 2003, þegar framleiðni og útbreiðsla loðnu tók miklum breytingum sem skiluðu sér síðar í minni afla. Svipað mynstur hafi áður sést í Barentshafi þar sem loðnuafli dróst saman eftir aldamót.
Gamla aflareglan fyrir loðnu hefði ekki skilað meiri afla heldur að jafnaði um 9.000 tonnum minni árin 2016–2025. Reglan byggði á að skilja eftir 400 þúsund tonn til hrygningar án tillits til óvissu í mælingum eða afráns og gaf því ekki endilega hærri ráðgjöf. Ný aflaregla var meðal annars endurbætt eftir mikla sveiflu í haust- og vetrarmælingum árið 2021–2022, sem leiddi til ofrar ráðgjafar sem síðar reyndist óraunhæf. Vægi haustmælingar í lokaráðgjöf hefur því verið lækkað.
Hafrannsóknastofnun segir í svari sínu að ekki sé marktækt tölfræðilegt samband milli stærðar hrygningarstofns loðnu og nýliðunar, en mikilvægt sé að ákveða lágmarksviðmið þar sem hætta er á að nýliðun skerðist. Viðmiðið var lækkað úr 150 þúsund tonnum í 114 þúsund tonn eftir rýni á eldri árgöngum sem gáfu góða nýliðun þrátt fyrir litla stærð hrygningarstofns.
Veiðiálag meira en aflaregla stefndi að
Varðandi þorsk bendir ráðuneytið á að afli hafi dregist saman úr um 270 þúsund tonnum í 220 þúsund tonn eftir 2015. Ástæður tengjast uppfærðri stofnmatsaðferð árið 2020, þar sem kom í ljós að veiðiálag árin á undan hafði verið meira en aflaregla stefndi að. Þorskstofninn hefur síðan fylgt sveiflum í nýliðun og meðalþyngd. Hermilíkön sýna að umtalsverðar sveiflur í afla á nokkurra ára tímabili séu algengar jafnvel við varfærna veiðistjórn.
Endurmat á viðmiðunarstofni þorsks 2019 hefur leitt í ljós að matið var of hátt þar sem ekki var tekið nægilega tillit til fjölgunar eldri aldurshópa eftir 2011. Með því að taka fleiri aldurshópa inn í stofnmatslíkanið var matið lækkað og aflaregla endurskoðuð í framhaldinu. Endurbættar aðferðir eru rýndar reglulega á vettvangi ICES og uppfærðar á nokkurra ára fresti.
Aflaregla þorsks hefur hins vegar ekki breyst frá 2009 og hefði því engin breyting orðið á afla síðasta fiskveiðiárs miðað við eldri reglur. Engin skýr svör liggja fyrir um hvers vegna öflug nýliðun hefur ekki sést í þorski frá 1985, en bent er á samverkandi þætti eins og minnkun á búsvæðum, áhrif loðnuveiða og umhverfisbreytingar. Þekkt er að stofnar fari í tímabil minni framleiðni sem geti staðið í áratugi án þess að ljóst sé hvað veldur, en ekkert bendi til að slíkt ástand geti ekki lagast á ný.
