Gjöldin ófyrirsjáanleg og ógagnsæ

Veiðigjöld fiskveiðiáranna 2023 og 2024 námu hvoru tveggja um tíu milljörðum króna. Á þessu ári eru gjöldin áætluð um 14 milljarðar króna en endanleg upphæð liggur ekki fyrir. Samkvæmt frumvarpi sem Alþingi samþykkti fyrr á árinu er gert ráð fyrir að veiðigjöld fari upp í 17,3 milljarða króna á næsta ári, þó enginn viti hver endanleg fjárhæð verður.

Í auglýsingu frá Brimi er farið yfir hvernig veiðigjöld eru reiknuð samkvæmt lögum, og þar er sýnt í töflum hvernig gjöld á helstu fisktegundir hafa þróast síðustu ár. Af töflunni má sjá að gjöld á þorsk hafa hækkað úr 22,8 krónum á kíló árið 2023 í 31,7 krónur árið 2024 og 34,1 krónu árið 2025. Sambærilegar sveiflur má sjá í ýsu, ufsanum, karfa og fleiri tegundum. Á öðrum stað í auglýsingunni eru heildarveiðigjöld sett fram eftir tegundum, þar sem fram kemur að heildargjöldin hafi verið um tíu milljarðar króna 2023 og 2024, 9,9 milljarðar fyrstu níu mánuði ársins 2025 og gengið er út frá því að þau verði 14 milljarðar á árinu.

Brim birtir jafnframt texta úr lögum um veiðigjald til að sýna á hvaða forsendum álagningin byggist. Þar kemur meðal annars fram að reiknistofn hvers nytjastofns er ákvarðaður í þremur skrefum, að teknu tilliti til aflaverðmæta, úthaldskostnaðar og umreiknings úr slægðum eða unnum afla í óslægðan. Þá er í lögunum jafnframt kveðið á um að fyrir þorsk, ýsu, síld, kolmunna og makríl séu verðmætin einnig tengd norskum meðalverðum og viðmiðum sem breytast ár frá ári.

Í auglýsingunni segir forstjóri Brims, Guðmundur Kristjánsson, að þessi aðferðafræði sé ógagnsæ og án fyrirsjáanleika. Hann segir að fæstir alþingismenn, sem samþykktu breytingar á lögum um veiðigjald í sumar, geti útskýrt hvernig gjöldin séu fundin út á hverja fisktegund. Hann segir að fróðlegt verði að sjá hvaða tölur birtast í desember 2025 fyrir árið 2026.