Heildarlög um fiskeldi í samráðsgátt

Atvinnuvegaráðuneytið hefur kynnt til samráðs drög að frumvarpi til laga um lagareldi sem ætlað er að styrkja lagaramma greinarinnar og sporna gegn neikvæðum umhverfisáhrifum með innleiðingu hvata. Markmiðið er að skapa traustari grundvöll fyrir sjálfbæra verðmætasköpun í lagareldi. Þetta kemur fram í kynningu ráðuneytisins á frumvarpsdrögunum.

Í frumvarpinu er lagt til að sett verði ein heildarlög um starfsemi lagareldis sem taki til sjókvíaeldis, landeldis, hafeldis og fjarðabeitar. Jafnframt er gert ráð fyrir að lög nr. 71/2008 um fiskeldi og lög nr. 89/2019 um töku gjalds vegna fiskeldis í sjó og fiskeldissjóð verði felld úr gildi. Nokkrar breytingar eru lagðar til frá gildandi lögum og byggja margar þeirra á ábendingum Ríkisendurskoðunar sem komu fram í stjórnsýsluúttekt á starfsemi sjókvíaeldis í janúar 2023.

Í XIV. kafla frumvarpsdraganna er fjallað um innheimtu framleiðslugjalds, en sá hluti er enn í vinnslu. Áður en frumvarpið verður lagt fram er fyrirhugað að endurskoða og nánar útfæra gjaldtökufyrirkomulagið með það að markmiði að það endurspegli afkomu fyrirtækjanna sem greiða gjaldið og dragi ekki úr samkeppnishæfni greinarinnar.

Varðandi sjókvíaeldi er meðal annars lagt til að auknir verði hvatar til notkunar lokaðs búnaðar og ófrjós lax, að efld verði vöktun í ám til að auka vísindalega þekkingu og að innleitt verði áhættustýrt skipulag með smitvarnasvæðum. Þá er gert ráð fyrir einföldun leyfisveitinga og eftirlits, meðal annars með sameiningu rekstrarleyfis Matvælastofnunar og starfsleyfis Umhverfis- og orkustofnunar. Einnig eru lagðar til auknar eftirlitsheimildir Matvælastofnunar, breytt framkvæmd áhættumats vegna erfðablöndunar, skilvirkari viðbrögð vegna stroks og aukið aðhald vegna lúsasmits og affalla, meðal annars með innheimtu umhverfisgjalds.

Í frumvarpinu er landeldi sérstaklega tekið fyrir í sér kafla. Þar er lögð áhersla á að laga regluverk betur að sérstöðu greinarinnar, meðal annars hvað varðar leyfisveitingar, eftirlit, smitvarnir og dýraheilbrigði. Ráðuneytið bendir á að gildandi lög hafi að mestu verið mótuð með þarfir sjókvíaeldis í huga og nái illa utan um þær áskoranir sem fylgja landeldi.

Um hafeldi er fjallað í sérstökum hluta frumvarpsins, en hafeldi er eldi sem stundað er utan fjarðarkerfa. Greinin er enn á hugmyndastigi hér á landi, en með frumvarpinu er lagður rammi utan um rannsóknir og leyfisveitingaferli til að tryggja fyrirsjáanleika og skýra löggjöf ef til tilrauna kemur.

Að lokum er í frumvarpinu fjallað um fjarðabeit, sem er ný og óþróuð grein lagareldis. Þar felst eldið í því að fiskur er haldinn í lokuðu búri á dýpi og nærist eingöngu á náttúrulegu dýrasvifi sem laðað er að búrinu með ljóstækni. Ætlunin er að veita slíkum tilraunum lagastoð og meta síðar hvort tilefni verði til setningar ítarlegri reglna.

Ráðuneytið hefur óskað eftir umsögnum, athugasemdum og ábendingum um frumvarpsdrögin, að því er fram kemur í kynningu atvinnuvegaráðuneytisins.

Helstu breytingar og nýmæli frumvarpsins sem snúa að sjókvíaeldi eru eftirfarandi:

• Auknir hvatar til nýtingar lokaðs búnaðar og ófrjós lax
• Vöktun í ám með það að markmiði að auka vísindalega þekkingu
• Áhættustýrt skipulag með innleiðingu smitvarnasvæða.
• Leyfisveitingar og eftirlit verða einfölduð, m.a. með sameiningu rekstrarleyfis Matvælastofnunar og starfsleyfis Umhverfis- og orkustofnunnar
• Auknar eftirlitsheimildir Matvælastofnunar og aukin áhersla á rafrænt eftirlit
• Breytt fyrirkomulag á útfærslu og framkvæmd áhættumats erfðablöndunar
• Skilvirkari viðbrögð vegna stroks
• Aukið aðhald og viðbrögð vegna lúsasmits og affalla, m.a. með innheimtu umhverfisgjalds
• Hertar reglur um eftirlit með kynþroska eldislaxa.
• Breytt fyrirkomulag á úthlutun til sveitarfélaga úr Fiskeldissjóði