Óvissa um áhrif mismunandi veiðarfæra

Hafrannsóknastofnun segir að ekki liggi fyrir nægjanlega traust vísindaleg gögn til að hægt sé að fullyrða að eitt veiðarfæri valdi almennt meiri óskráðum fiskveiðidauða en annað við íslenskar aðstæður. Þetta kemur fram í ítarlegu svari stofnunarinnar við fyrirspurnum Sigurjóns Þórðarsonar alþingismanns til atvinnuveganefndar Alþingis.

Í svarinu er fjallað um áhrif mismunandi veiðarfæra, samband hrygningarstofns og nýliðunar þorsks og laxastofna, auk möguleika á að nýta strandveiðiflotann til rannsókna á grunnslóð. Þar kemur fram að þegar fiskur skaddast af veiðarfærum án þess að veiðast sé það flokkað sem óskráður fiskveiðidauði, en umfang slíks dauða sé almennt óþekkt og erfitt að meta með beinum hætti.

Stofnunin bendir á að fjölmargir þættir hafi áhrif á umhverfisáhrif veiða, þar á meðal tímasetning og staðsetning veiða, gerð veiðarfæra, áhrif á búsvæði, möguleg plastmengun og umfang óskráðs fiskveiðidauða. Því sé samanburður á vistvænni veiðarfæra ekki einfaldur.

Í umfjöllun um botnvörpuveiðar er vísað til rannsókna Hafrannsóknastofnunar sem sýna að smærri fiskur fari oftar undir vörpuna en stærri fiskur inn í hana. Hins vegar hafi rannsóknirnar ekki metið lífslíkur fiska sem sleppa undan vörpunni eða hvort þeir drepist síðar af áverkum. Þá segir að takmarkaðar upplýsingar liggi almennt fyrir um slíkt.

Um línuveiðar segir að vel sé þekkt að fiskur sleppi af krókum, en engar beinar rannsóknir liggi fyrir um hversu hátt hlutfall fiska sleppur eða hver afdrif þeirra séu. Vísað er til íslenskrar rannsóknar frá 2003 á undirmálsþorski sem veiddist á handfæri þar sem stór hluti fisksins drapst innan fárra daga og áverkar frá krókum voru meðal algengustu dánarorsaka.

Að mati stofnunarinnar er því ekki hægt að fullyrða með áreiðanlegum hætti að annað veiðarfærið valdi almennt hærra hlutfalli óskráðs fiskveiðidauða en hitt. „Slíkur samanburður yrði að verulegu leyti byggður á óvissum forsendum og ágiskunum fremur en mældum gögnum,“ segir í svarinu.

Í svarinu er einnig fjallað um þróun þorskstofnsins. Þar kemur fram að þrátt fyrir að hrygningarstofn þorsks hafi verið mjög sterkur frá árinu 2016 hafi það ekki skilað sér í meiri nýliðun þriggja ára þorsks. Hins vegar hafi tíðni lélegra árganga minnkað.

Hafrannsóknastofnun segir að rannsóknir hafi ekki sýnt fram á sterkt samband milli stærðar hrygningarstofns og nýliðunar þorsks, þó almennt sé talið að ákveðið lágmark hrygningarstofns sé nauðsynlegt til að tryggja viðunandi nýliðun. Þá kemur fram að stærri og eldri hrygnur framleiði fleiri og lífvænlegri egg og lirfur.

Í minnisblaðinu er jafnframt fjallað ítarlega um laxastofna og segir þar að hjá laxi og sjóbirtingi séu skýr þéttleikaháð tengsl milli hrygningarstofns og nýliðunar. Vísað er til fjölda rannsókna hér á landi og erlendis, meðal annars úr Elliðaánum, Gljúfurá, Krossá og Laxá í Aðaldal.

Þá kemur fram að Hafrannsóknastofnun hafi ekki skoðað ítarlega þann möguleika að nýta strandveiðiflotann til rannsókna á grunnslóð, en sjái þó ýmis tækifæri í því. Stofnunin hefur þegar átt samstarf við smábátaútgerðir í ýmsum rannsóknaverkefnum og segir að hægt væri meðal annars að auka fæðusýnasöfnun og sýnatöku úr lönduðum afla með slíkri þátttöku.

Fyrirspurnir Sigurjóns:
Annars vegar er óskað eftir upplýsingum um eftirfarandi:

1. Fiskur skaddast mismikið eftir því hvaða veiðarfærum er beitt við veiðar t.d. fer talsverður fjöldi fiska undir fótreipi og bobbinga botntrolls og veiðist ekki og fiskur merst og að sama skapi losnar eitthvað af fiski af krókum á línuveiðum. Telur Hafrannsóknastofnun að það geti verið mismunur á hlutfalli fisks sem skaddast af völdum veiðarfæra sem veiðist ekki og jafnvel svo mikill að það sé rétt að beita
sérstakri ívilnun fyrir vistvænni veiðar?

2. Frá árinu 2016 hefur hrygningarstofn þorsks og gæði hans verið með besta móti – Hefur þessi hrygningarstofn skilað aukinni nýliðun (3 ára fisk)?

3. Á fundi nefndarinnar var rætt um möguleika þess að nýta strandveiðiflotann til rannsókna á lífríki á grunnslóð, t.d. með því að úthluta sérstökum aflaheimildum í því skyni. Hefur slíkt komið til skoðunar hjá stofnuninni?

Hins vegar í tenglsum við 530. mál – Lagareldi var óskað eftir svörum við neðangreindum spurningum í formi minnisblaðs til nefndarinnar.

Á fundi Atvinnuveganefndar komu fram upplýsingar hjá sérfræðingi frá stofnuninni þar sem hann greindi frá rannsóknum sem staðfestu að jákvætt samband væri á milli hrygningarstofns og nýliðnar bæði í ám og vötnum.

1) Óskað er upplýsum um rannsóknir sem sýna fram á að það sé jákvætt samband á milli hygningarstofns lax í ám og nýliðunar – Hvaða staðfestu rannsóknir staðfesta þessa niðurstöðu.

2) Sömuleiðis kom fram að staðfest væri að slíkt samband væri skýrt í sjó t.d. hvað varðar þorsk – Hvaða staðfestu rannsóknir sýna fram á að jákvætt samband sé á milli nýliðunar og hrygningarstofns þorsks?